Βιβλιοκριτική: Ιωάννης Γ. Κορκάς, Κοζανίτικες Διαδρομές (στο διάβα του χρόνου του περασμένου αιώνα). Dot•Print, Κοζάνη 2008 – ISBN: 978-960-91637-2-9

Εδώ και δυο μήνες είδε το φως της δημοσιότητας το νέο βιβλίο του συντοπίτη μας Γιάννη Κορκά «Κοζανίτικες Διαδρομές – Στο διάβα του χρόνου του περασμένου αιώνα». Ο Γιάννης Κορκάς είναι πολύ γνωστός στην κοινωνία της πόλης μας. Γράφει σχεδόν κάθε βδομάδα στον ημερήσιο τοπικό τύπο για τα «στραβά και ανάποδα» της πόλης μας και πολύ συχνά τα βάζει με τις πολιτικές και θρησκευτικές αρχές της. Δεν χαρίζεται σε κανέναν και δεν κολακεύει κανέναν. Αρκετές φορές ασχολείται και με τα δρώμενα και τις ασχολίες των παλαιών Κοζανιτών και περιγράφει με γλαφυρό τρόπο τις επισκέψεις των κατοίκων, ιδιαίτερα των γυναικών, στις παλιές εκκλησίες της πόλης μας, όταν συνήθως γιορτάζουν. Κάποιες φορές γράφει και για τις εκδηλώσεις των τοπικών συλλόγων της περιοχής, όπως του Τσαρσιαμπά και των συλλόγων των χωριών της περιοχής μας. Τα θέματα αυτά έχουν καθαρά λαογραφικό χαρακτήρα και γι’ αυτό τα τελευταία χρόνια αυτοανακηρύχτηκε και υπογράφει τα κείμενά του ως «Λαογράφος». Και ο τίτλος αυτός του ανήκει απόλυτα. Έγραψε και δυο άλλα βιβλία, που έχουν σχέση με την πόλη μας και τους ανθρώπους της.

Ο Γιάννης είναι οξύς παρατηρητής του παρελθόντος. Διαθέτει καλή, πλούσια και δυνατή μνήμη. Ακούει πολύ τους παππούδες και τις γιαγιάδες και διασώζει πολλά από τη χαμένη «αθωότητα» των παλιών συμπολιτών μας. Ο βουλευτής του νομού μας Νίκος Τσιαρτσιώνης στο χαιρετισμό του, που υπάρχει στην αρχή του βιβλίου, τον χαρακτηρίζει πολύ εύστοχα σαν το άγρυπνο μάτι της πόλης μας, τον ακούραστο ερευνητή, τον πιστό καταγραφέα, τον σκληρό δίσκο της ιστορικής και λαογραφικής μνήμης, τον αυστηρό και μερικές φορές υπερβολικό και σκληρό Κοζανίτη. Και έτσι είναι ο φίλος Γιάννης!

Στο καινούργιο βιβλίο του, που είναι αρκετά μεγάλο, 400 σελίδες, περιγράφει πολλά και διάφορα. Όλα σχεδόν έχουν σχέση με την Κοζάνη και ανάγονται, όπως το λέει και ο υπότιτλος του βιβλίου, «Στο διάβα του χρόνου του περασμένου αιώνα». Στα θέματά του υπάρχουν όλα όσα έχει να παρουσιάσει η πόλη μας κατά τον περασμένο αιώνα. Τα τελευταία αρχοντικά της, που χάθηκαν άδοξα, χωρίς να κάνουν κάτι οι τοπικοί άρχοντες για να τα διασώσουν. Τους επαγγελματικούς χώρους, τα καταστήματα, τα χασαπλιά, τα εστιατόρια, που άφησαν εποχή. Τους επαγγελματίες και τους εμπορικούς οίκους, που δημιούργησαν. Τις παλιές γειτονιές με τις καλοκάγαθες γυναίκες να διηγούνται ανθρώπινες ιστορίες, καθώς οι άνθρωποι της γειτονιάς συμμετείχαν στις χαρές και τις λύπες όλων των γειτόνων τους. Τα παλιά σχολεία με τους εξαίρετους δασκάλους και τις δασκάλες τους, που τόσα προσέφεραν στην κοινωνία της πόλης μας. Τους προστάτες αγίους των διαφόρων επαγγελματιών και το δέσιμο των κατοίκων με τους αγίους και ιδιαίτερα με τον «παππού Αη-Νικόλα». Τις διηγήσεις κάποιων συμπολιτών μας για τα ένδοξα γεγονότα του πολέμου του ’40, το βομβαρδισμό της πόλης μας από τους Γερμανούς τον Απρίλη του ’41, τις περιπέτειες των κατοίκων της πόλης στα γειτονικά χωριά και τις δύσκολες στιγμές στα χρόνια της κατοχής.

Την παράδοση των κατοίκων, ιδίως των νεαρών που πήγαιναν στρατιώτες, να τελούν Θεία Λειτουργία, πριν στρατευτούν για να έχουν τη βοήθεια των αγίων της πόλης μας. Τα πολιτικά γεγονότα με τους άρχοντες της πόλης ή τους ξένους που προσέφεραν πολιτική υπηρεσία στο νομό μας. Τα αποκαλυπτήρια του ανδριάντα του Βενιζέλου στις 17 Νοεμβρίου 1929 στην Κοζάνη και τις προσωπικές του αναμνήσεις για τα Ιουλιανά του 1965. Τις παραδοσιακές εκδηλώσεις του καρναβαλιού, των φανών, την παρέλαση και τα κέντρα διασκέδασης. Τις κοινωνικές εκδηλώσεις των κατοίκων, όπως γάμους και αρραβώνες, όπου οι νοικοκυρές παρασκεύαζαν με τα χεράκια τους το γαμπριάτικο ψωμί, τις πίτες, τα κιχιά, τα γιαπράκια, τις πασχαλινές κουλούρες, το σαραϊλί και πολλά άλλα νόστιμα φαγώσιμα. Τα άλογα του ζωόφιλου Μητροπολίτη Φωτίου και τέλος την παρακαμπτήριο οδό Πολυμύλου – Βεροίας και ένα οδοιπορικό του στη Βιέννη, όπου έγιναν επετειακές εκδηλώσεις για τα 200 χρόνια της Ελληνικής Εθνικής Σχολής και του Ιερού Ναού Αγίου Γεωργίου Βιέννης.

Ο Γιάννης είναι πολύ σημαντικός στην τοπική λαογραφική ηθογραφία, η οποία είναι η πηγή της Λαογραφίας. Γι’ αυτό και το τωρινό βιβλίο του, όπως και τα παλιότερα, μας ενδιαφέρουν άμεσα, όχι τόσο για την τοπική ιστορία όσο για την καταγραφή των ηθών και εθίμων, των συνηθειών και των τρόπων ζωής, των προλήψεων και των παραδόσεων μιας κοινωνίας με πλούσιο περιεχόμενο σε ανθρώπινες εκδηλώσεις. Οι πληροφορίες του Γιάννη αποτελούν ένα πολύχρωμο και ξεχωριστό μωσαϊκό, το οποίο συνθέτει την τοπική μας κοινωνία, την ιδιαίτερη τοπική λαϊκή παράδοση και αποτελεί τη δική μας τοπική πολιτιστική κληρονομιά.

Εκείνο που κάνει το βιβλίο του Γιάννη πρωτότυπο είναι οι αφηγήσεις του. Δεν ξεφεύγει από το τοπικό γλωσσικό ιδίωμα και οι διηγήσεις του είναι γνήσιες και αυθόρμητες. Τόσο που νομίζεις ότι ακούς τους παλιούς παππούδες να διηγούνται με απλό και «αθώο» τρόπο τα δρώμενα των κατοίκων της πόλης μας. Υπάρχει μια ξέχειλη εσωτερικότητα του συγγραφέα, που ό,τι έχει να πει, το λέει με τον πιο απλό αυθόρμητο και αυθεντικό τρόπο. Είναι γλαφυρός και ανεξάντλητος αφηγητής. Το γεγονός που περιγράφει, το πλέκει περίτεχνα και η ερευνά του «για τα παλιά» είναι καθαρά λαογραφική. Χωρίς να έχει κάνει ιδιαίτερες σπουδές στην Επιστήμη της Λαογραφίας καταφέρνει να πλησιάζει την ψυχή των λαϊκών μαζών και να αναδεικνύει με τον καλύτερο τρόπο την Κοζανίτικη ζωντανή κοινωνία με τα ήθη και έθιμα της, τους μύθους και τους θρύλους της, τις προλήψεις και τα παράδοξά της. Διεισδύει στη ψυχή των απλών ανθρώπων και εκμαιεύει κάθε πτυχή από την άγραφη τοπική ιστορία και παράδοση. Και έτσι η έρευνά του καταντά να είναι καθαρά επιστημονική εργασία, καθώς ασχολείται με την ηθογραφία μιας πλούσιας κοινωνίας, όπως είναι η Κοζανίτικη κοινωνία.

Τελικά ο Γιάννης είναι «ο Πολίτης της Πόλης μας», όπως πολύ σωστά τον αποκάλεσε ο συντοπίτης μας γιατρός Δημήτρης Κυρζόπουλος. Εγώ θα έλεγα ότι ο Γιάννης είναι η φωνή της συνείδησης της Κοζάνης.

Γεώργιος Δ. Μυλωνάς

Επίτιμος Σχολικός Σύμβουλος Φιλολόγων